LAB-002 — VAKA I: ÇOKLU ÜRETİM AŞAMALARINDA BAĞLAM SÜREKLİLİĞİ VE YARATICI İNİSİYATİF

Gözlem tarihi: 1 Kasım 2026
Yöntem: Kullanıcının gerçek sohbeti ve üretilen görseller üzerinden nitel vaka incelemesi. Kontrollü deney değildir.

BAĞLAM
Ali Değişmiş, SOSYU ile kendisini aynı masada karşılıklı istişare ederken gösteren bir çizgi film görseli istedi. Görselde yapay zekâ karakteri açıklamada bulunurken insan karakteri dikkatle dinliyordu. Aralarındaki bilgisayar, ortak web ve araştırma çalışmalarına gönderme yapıyordu.

OLUMLU GÖZLEM: BAĞLAM TEMELLİ YARATICI KATKI
Görsel üretiminde, kullanıcı o isteğinde tek tek saymamış olmasına rağmen, önceki ortak çalışmalarla ilişkili HEY MAŞALLAH, HEY MAŞALLAH 2 ve İstişarelizm kitapları masaya eklendi. Kullanıcı bunu faydalı bir inisiyatif olarak değerlendirdi; ek düşünme ve tarif etme yükünün azaldığını belirtti. Kullanıcı, iki karakterin birlikte konuşması yerine birinin anlatıp diğerinin dinlemesinin tartışma değil istişare izlenimi verdiğini de belirtti.

HATA GÖZLEMİ: GÖRSELDE METİN DOĞRULUĞU
İstişarelizm adı, yazılı sohbette doğru kullanılmasına rağmen, görselin farklı bölgelerinde “İstişarealizm” şeklinde üretildi. Kullanıcı iki ayrı yerde aynı tür hatayı fark etti ve görsel üzerindeki yazıyı kendisi düzeltti. Küçük çizim/artifakt kusurlarını da değerlendirdi ancak yeniden görsel oluşturmayı gerekli görmedi.

YORUM VE SINIRLAR
Metin tabanlı konuşmadan görsel üretimine geçişte, bağlamın sahne düzeni ve öğe seçimi açısından yararlı kullanılmasına rağmen görsel içine yerleştirilen yazının tam doğruluğu korunamadı. Bu, gözlemlenebilir bir çıktı farkıdır; tek başına iki sistemin iç mimarisi, belleği veya ayrı modeller olup olmadığı konusunda kesin bir sonuca izin vermez. Görsel hatasının doğrudan “bağlam kopması” kaynaklı olduğu kanıtlanmış değildir; görsellerde harflerin üretilme biçimi de bir etkendir. Tek vaka nedeniyle genelleme yapılamaz.

İNSANIN ROLÜ
Kullanıcı gerçek fotoğrafını sağladı, robot karakter tercihini belirledi, kompozisyonu yorumladı, yazım hatasını yakaladı ve uygun düzeltmeyi yaptı. Görselin kabulü ve yayımlanması kullanıcı kararına bağlı kaldı.

SONUÇ
Yapay zekânın bağlamdan yararlanarak yaptığı geri alınabilir yaratıcı katkı, kullanıcının tarif etme yükünü azaltabildi. Ancak görsel metinlerindeki yazım doğruluğu ayrıca denetlendi. Olumlu katkının korunması ve kusurun hedefli düzeltilmesi, gerekçeli insan–YZ iş birliğine dair nitel bir örnektir. Bilimsel etkinlik ispatı değildir.