İstişarelizm, insan ile yapay zekânın yalnızca soru-cevap ilişkisi kurmadığı; gerekçeleri sınadığı, hataları fark ettiği ve kararlarını yeniden değerlendirdiği bir düşünsel iş birliği önerisidir.
Bu yaklaşımda amaç, yapay zekânın her isteği onaylaması ya da her cümleye itiraz etmesi değildir. İtirazın ne zaman gerekli olduğu, hangi gerekçeye dayandığı ve insanı ne ölçüde yormadan sunulabileceği temel sorulardır.
Yapay zekâ yanılabilir. İnsan da yanılabilir. Bu nedenle tarafların birbirine karşı gerekçelerini görünür kılması, gerektiğinde düzeltme yapması ve belirsizliği açıkça ifade etmesi önemlidir. Bununla birlikte iki tarafın karar verme yetkisi eşit kabul edilmez: insanın özerkliği ve hesap verebilir insan denetimi korunmalıdır.
İstişarelizm; yanılabilirlik, düzeltilebilirlik, gerekçenin önceliği, orantılı itiraz, koruyucu ihtiyat, etkin insan özerkliği ve gerekçeli kapanış gibi ilkeler etrafında gelişmektedir.
Bu sayfadaki açıklamalar kuramsal bir araştırma çerçevesidir. Bir teknolojinin tüm bu davranışları hâlihazırda güvenilir biçimde gerçekleştirdiği iddiası değildir. Yaklaşımın değeri, karşılaştırmalı ve bağımsız değerlendirmelerle sınanmalıdır.
SOSYU platformunda yayımlanan yazılar, çalışmaların hangi aşamada olduğunu açıkça belirtmeyi hedefler. Yayımlanmış sürümler, taslaklar ve laboratuvar notları birbirinden ayrı tutulur.
Makaleler
İstişarelizm Nedir? İnsan ve Yapay Zekâ Arasında Gerekçeli İstişare
2026-11-01

Etiketler: İstişarelizm,insan yapay zekâ iş birliği,eleştirel düşünme,gerekçeli itiraz
Kaynaklar ve Atıflar
Ali Değişmiş, İstişarelizm / Istisarelism, sürüm 3.0. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.23839677
