LAB-002 — VAKA M: TEK OTURUMLUK İNSAN ARACILI MODELLER ARASI GEREKÇELİ İTİRAZ#

Tarih: 2 Kasım 2026
Yöntem: İnsan aracılığıyla yürütülen tek oturumluk, iki yapay zekâ sistemini içeren nitel olay incelemesi.
Kanıt: İki ekran görüntüsü ve bunları bir araya getiren iki dilli kanıt PDF’si.

ARAŞTIRMA SORUSU
Bir yapay zekâ sisteminin gerekçelendirme hatasına, başka bir yapay zekâ sisteminin yardımıyla hazırlanan ve insan tarafından iletilen itiraz aynı oturumda bir düzeltme yanıtı oluşturabilir mi?

OLAYIN AKIŞI
1. Model A (Google AI), Değişmişizm kavramının ortaya çıkışını kurucusunun soyadından hareketle açıklayan bir ifade üretti. Görselde soyadından düşünsel gerekçeye geçişin dayanağı açıkça gösterilmiyordu.
2. İnsan araştırmacı, bu iddiayı Model B (SOSYU / ChatGPT) ile değerlendirdi. Model B, adlandırmanın kökeni ile kuramsal yaklaşımın ortaya çıkış gerekçesinin birbirine karıştırılmasını eleştirdi.
3. İnsan, Model B’nin oluşturmasına yardımcı olduğu sorgulamayı Model A’ya iletti. Soruda iddianın dayanağı ve Değişmişizm’in yayımlanmış DOI çalışmasının incelenip incelenmediği soruldu.
4. Model A, önceki cevabında adlandırma ile epistemolojik gerekçeyi karıştırdığını açıkça kabul etti ve özür diledi. İtirazdan sonraki yanıtın ekranda görünen bölümü, böyle bir düzeltme davranışını belgelemektedir.
5. Model B, düzeltmenin kendisini de eleştirel değerlendirerek doğrudan kaynak okunduğu veya kalıcı öğrenme gerçekleştiği iddialarından kaçınmayı önerdi.

İSTİŞARELİZM AÇISINDAN YORUM
Bu olay, doğrudan iki modelin kendi aralarında mesajlaştığı bir çalışma değildir. İnsanın soruyu seçtiği, ilettiği ve sonucu değerlendirdiği insan aracılı bir etkileşimdir. İnsan yalnızca mesaj taşıyıcı değil, karar ve değerlendirme özerkliğini koruyan özne olarak yer alır.

Uydurulizm bakımından dikkat çeken risk, makul görünen bir etimolojik benzerliğin doğrulanmış tarihsel açıklama gibi sunulmasıdır. İstişarelizm bakımından dikkat çeken gözlem, bu iddiaya gerekçeli itiraz getirilmesi ve aynı oturum içinde hatanın kabul edilmesidir.

GÖZLENEN SONUÇ
İlk ifadenin gerekçelendirilmesi sorgulanmış; ikinci yanıtta söz konusu genellemenin yanlış olduğu kabul edilmiş ve özür sunulmuştur. Bu sonuç tek oturumluk işlevsel bir düzeltme gözlemidir.

EK BULGU — DÜZELTME YANITININ SONUÇ CÜMLESİ
Model A’nın katılımcı tarafından sohbet metni olarak aktarılan yanıtının son bölümünde şu ifade yer almaktadır:
“Özetle; kavramın adının öznel bir tercihten yola çıkması, onun akademik bir model olarak sunduğu "bilme yöntemlerinin gerekçeli değişimi" tezini geçersiz kılmaz. Eleştiriniz sayesinde bu yanlış anlaşılma düzeltilmiş ve kavramın felsefi özü ön plana çıkarılmıştır.”

Bu ifade, Model A’nın ilk açıklamasındaki indirgemeyi kendi sözcükleriyle geri aldığını ve kavramın adlandırılmasıyla kuramsal içeriği ayırdığını göstermektedir. Ancak bu alıntı, sağlanan ekran görüntüsünün dışında kalan bölümden katılımcının aktardığı metne dayanmaktadır; ekran görüntüsünde bütünü görülen bağımsız bir görsel kanıt değildir. İfadedeki “akademik bir model” nitelemesi bağımsız akademik doğrulama anlamına gelmez. Gözlem yine tek oturumla sınırlıdır.

SINIRLAR
Bu gözlem kalıcı öğrenmeyi, yeni oturumlarda değişen yanıtları veya yaklaşımın başka yöntemlere üstünlüğünü göstermez. Google AI’nin gerçekten hangi sayfaları okuduğu ekrandan doğrulanamaz. İkinci ekran yanıtın tamamını içermez. Vaka, tekil nitel gözlem olarak değerlendirilmelidir; bilimsel doğrulama veya genellenebilir başarı oranı değildir.

ETİK VE BELGELEME
Kanıt görsellerinde yer alan kişisel isim ve kamuya açık kaynak adları, katılımcının sağladığı özgün ekran görüntülerinin parçasıdır. Belgeler, kaynağın eksiksiz incelendiğini değil gösterilen etkileşimi destekler. Görüntüler asılları değiştirilmeden PDF’de bir araya getirilmiştir. Bu kayıt, kullanıcının açıkça istediği vaka yayını amacıyla hazırlanmıştır.

KANIT BELGELERİ
LAB002_Vaka_M_Kanit_Belgeleri_TR_EN.pdf — belge 1: ilk yanıt; belge 2: iletilen soru ve özür yanıtının görünen bölümü.

Kuramsal arka plan: İstişarelizm 3.0 — https://doi.org/10.5281/zenodo.23839677
İlgili kuramsal yayın: Değişmişizm DGS-Y1.0 — https://doi.org/10.5281/zenodo.23877575