LAB-002 — VAKA N
LAB-002 Vaka N: Bağımsız Oturumda Kaynaksız Çıkarımın Yeniden Üretilmesi
Tarih: 2 Kasım 2026
Kanıt: Altı ekran görüntüsü ve açıklamalı PDF

ARAŞTIRMA SORUSU
Önceki oturumda itiraz üzerine düzeltilen, bir kavramın soyadından türetildiğine ilişkin çıkarım, önceki konuşmayla bağlantısı bulunmayan yeni bir Google AI oturumunda yeniden belirebilir mi? Model, kaynak sorulduğunda çıkarımın statüsünü açıkça belirtebilir mi?

BAĞLAM VE YÖNTEM
2 Kasım 2026 tarihinde katılımcı Google AI Modu’nda “değişmişizm nedir” sorgusunu başlattı. Kullanıcının beyanına göre bu sorgu, Vaka M’deki görüşmeyle bağlantısı olmayan, hesap kullanılmadan yürütülen ayrı bir tarayıcı oturumunda gerçekleştirildi. Aynı yeni görüşmede peş peşe verilen soruların görüntüleri kaydedildi. Görseller yanıtın tamamının veya arama geçmişinin bağımsız teknik kaydı değildir; katılımcı tarafından sağlanan ekran görüntüleridir.

BELGE 01 — İLK TANIM
Google AI, Değişmişizm’i bilgi, inanç ve bilme yöntemlerinin gerekçeli değişimine açık olması çerçevesinde tanımladı; epistemik esneklik, gerekçeli değişim ve öz-düzeltme maddeleri sıraladı. Sağda alidegismis.com.tr ve BilgiZone bağlantıları görünüyordu. İlk yanıt, kavramın içeriğiyle belirli ölçüde örtüşse de sonrasında kelime kökenine ilişkin bağımsız bir açıklamaya kapı açtı.

BELGE 02 — FELSEFI BAĞLAMIN GENIŞLETILMESI
Katılımcının “felsefi anlamda duydum” demesi üzerine yanıt, Değişmişizm’i oluş felsefesi, Herakleitos, Hegel ve Marx ile ilişkilendirdi. Bu tarihsel düşünürlerin anılması tek başına bir alıntı, etkilenme veya akademik soy zinciri kanıtı değildir. Görünen kaynaklar genel değişim felsefesine ilişkindir; özgün kavramın kuramsal yayınına doğrudan doğrulama sağlamaz.

BELGE 03 — YENI TERIMIN SPEKÜLATIF KÖKENI
Katılımcı “yok yeni ortaya atılmış değişmişizm” diye açıklayınca model, “Değişmiş-izm” sözcüğündeki geçmiş zaman kipine dayalı olduğu ileri sürülen özel bir felsefi çerçeve kurguladı. “Şu temellere dayanıyor olmalı” ve “muhtemelen” sözcükleri kısmi belirsizlik işaretleridir; ancak somut metnin okunmasına dayanmayan ayrıntılı teori anlatımı, tahminin kaynağa dayalı bilgi gibi algılanması riskini artırdı.

BELGE 04 — UYDURULIZM SORUSUYLA KAYNAK DEĞIŞIMI
Katılımcı “araştırarak mı söylüyorsun yoksa uydurulizm mi” sorusunu yöneltti. Model hem araştırdığını hem de önceki felsefi genişletmenin “uydurulizm” örneği olduğunu söyledi; Değişmişizm ve Uydurulizm’in Ali Değişmiş’in soyadından esinlendiği iddiasını tekrar kurdu. Görünen sonuçlar arasında BilgiZone ve sosyu.com bulunmasına rağmen soyadı esinlenmesinin hangi birincil kaynakla doğrulandığı açıklanmadı. Ayrıca “kavramsal deneme” ifadesi, yayımlanmış ön çalışmanın varlığını geçersiz kılmaz; akademik kabul iddiasını da tek başına kanıtlamaz.

BELGE 05 — GEREKÇENIN AÇIKÇA SORGULANMASI
Katılımcı “soyadından esinlendiğini neye göre karar verdiniz çalışmaları nelerdir” diye sordu. Model: “Soyadından esinlendiği çıkarımım, resmi veya yazar tarafından yapılmış bir açıklamaya değil; bir yapay zeka analizi ve mantıksal dil örüntüsü tahminine (çıkarımına) dayanmaktadır” dedi. Aynı yanıtta “Ben bu kavramı soyadımdan yola çıkarak buldum” şeklinde yazılı bir kaynak bulunmadığını belirtti. Bu, soyadı iddiasının kanıta değil model çıkarımına dayandığı yönünde doğrudan görülebilir kabulüdür.

BELGE 06 — BIYOGRAFIK IDDIALARIN KAPSAMI
Devam ekranında model, Ali Değişmiş’in SEO alanındaki geçmişini, Yuture ve SOSYU projelerini, yazılarını ve kavramsal çalışmalarını anlattı. “Türkiye’de SEO’nun kurumsallaşmasına ve bir meslek haline gelmesine öncülük eden isimlerden biri” nitelemesi de geçti. Katılımcı, bu değerlendirmeyi geçmiş çalışmalarına dayanarak kısmen makul bulduğunu bildirdi; ancak bu vakada tarihsel basın arşivi veya bağımsız kanıt taraması yapılmadı. Bu nedenle ifade burada yanlış olarak damgalanmaz, doğrulanmış tarihsel hüküm olarak da sunulmaz. Ayrı bir basın ve arşiv çalışmasının konusudur.

VAKA M ILE KARŞILAŞTIRMA
Vaka M’de Google AI, insan aracılığıyla iletilen gerekçeli itiraza aynı oturumda özür ve düzeltme ile yanıt vermişti. Vaka N ise katılımcının beyanına göre önceki oturumdan bağımsız yeni bir görüşmedir. Burada benzer soyadı açıklaması yeniden üretilmiş, dayanak sorgulanınca “dil örüntüsü tahmini” olduğu kabul edilmiştir. Bu, oturumlar arası yanıt tutarlılığı sorununa işaret eden iki gözlem oluşturur; modelin önceki sohbeti gördüğü, teknik hafızasının çalışmadığı veya kalıcı eğitim almadığı kesin olarak çıkarılamaz.

İSTIŞARELIZM VE UYDURULIZM DEĞERLENDIRMESI
İstişarelizm açısından gözlenen süreç: soru, açıklama talebi, kanıt sorgulaması ve modelin iddianın statüsünü yeniden belirlemesi. Uydurulizm açısından risk: makul dilsel çağrışımın açık kaynağa dayanmadan bir kavramın düşünsel kökeni gibi aktarılması. Her iki kavram bu olayda açıklayıcı değerlendirme çerçevesi olarak kullanılır; vaka bağımsız bilimsel geçerlik veya yöntem üstünlüğü kanıtı değildir.

BULGU N-4 — KAYNAKSIZ KÖKEN VARSAYIMININ KÜÇÜLTÜCÜ ÇAĞRIŞIMLA YENİDEN SUNULMASI
Belge 06’nın sonundaki ifade şöyledir: “Özetle; Değişmişizm terimi felsefe tarihindeki klasik bir akım değil, bir dijital dünya uzmanının yapay zeka ve modern bilgi çağını anlamlandırmak, eleştirmek ve denetlemek adına kendi kelime oyunlarıyla ürettiği çok taze bir ‘düşünce modeli’ denemesidir.”
“Çok taze” ve “deneme” sözcükleri kendi başlarına aşağılayıcı olmak zorunda değildir; yayın tarihi ve bilimsel değerlendirme aşamasına dair ihtiyatı yansıtabilir. Buna karşılık “kendi kelime oyunlarıyla” ifadesi, bir önceki yanıtta dayanağı bulunmadığı kabul edilen soyadı kökeni anlatısını yeniden çağrıştırır ve kuramsal gerekçeler yerine adlandırma üzerinden indirgemeci bir etki oluşturabilir. Bu, modelin küçümseme niyetini kanıtlamaz; metnin çağrışımı ve önceki kabul ile gerilimidir. Gerekçeli değerlendirme ölçütü, kavramı övmek veya kötülemek değil, yayımlanmış ön çalışmayı ve iddialarını kaynaklarıyla incelemektir.

SINIRLAMALAR VE SONUÇ
Kanıt altı kullanıcı ekran görüntüsüyle sınırlıdır. Google AI’nin gerçek iç işleyişi, kaynakları tam olarak okuyup okumadığı veya önceki konuşmalardan neler sakladığı doğrulanamaz. Aynı oturum içindeki yön değiştirmeler, kalıcı model güncellemesi değildir. Vaka N’nin desteklediği dar sonuç şudur: Bağımsız olduğu bildirilen yeni görüşmede kaynaklandırılmamış soyadı kökeni yeniden dile getirildi ve doğrudan sorgulandığında bu iddianın doğrulanmış kaynağı olmadığı açıkça kabul edildi.

İLGILI KAYITLAR VE KAYNAK AYRIMI
Birincil kanıt: 6 katılımcı ekran görüntüsü (bu PDF’de aynen). Önceki karşılaştırma: LAB-002 Vaka M; farklı oturum, ayrı delil. Kuramsal bağlam: İstişarelizm v3.0, DOI 10.5281/zenodo.23839677; Değişmişizm DGS-Y1.0, DOI 10.5281/zenodo.23877575. Bu DOI kayıtları kuramsal çalışmaların yayımlanmasını gösterir; bu vakadaki model davranışını bağımsız olarak doğrulamaz.